Zgniatasz pusty karton po mleku lub soku i wrzucasz go do żółtego pojemnika. Kilka sekund i po sprawie. Dla Ciebie. Bo dla kartonu właśnie zaczyna się zupełnie nowa podróż…
Jeszcze rano stał na kuchennym stole. Chwilę później już był pusty. Spełnił swoje podstawowe zadanie – chronił produkt do momentu, kiedy był nam potrzebny.
Co dalej?
Czy rzeczywiście znika gdzieś w stercie odpadów? Czy można odzyskać materiały, z których został wykonany? I dlaczego karton, który przecież w większości składa się z papieru, powinien trafić właśnie do żółtego, a nie do niebieskiego pojemnika?
Prześledźmy jego drogę.
Pierwszy przystanek: żółty pojemnik
Tutaj wszystko się zaczyna.
Kartony po mleku, sokach i innych produktach płynnych są opakowaniami wielomateriałowymi. Dlatego zgodnie z obowiązującymi w Polsce zasadami segregacji należy umieszczać je w żółtym pojemniku przeznaczonym na metale i tworzywa sztuczne, a nie w niebieskim pojemniku na papier.
Przed wyrzuceniem, kartonu nie trzeba myć. Wystarczy go dobrze opróżnić. Można go również zgnieść, żeby zajmował mniej miejsca.
Niby drobiazg.
A jednak właśnie ta prosta decyzja – właściwy pojemnik zamiast odpadów zmieszanych – daje materiałom zawartym w opakowaniu szansę na dalsze wykorzystanie.
Dalej zaczyna działać system
Żółty pojemnik nie jest oczywiście magicznym urządzeniem do recyklingu.
Zebrane odpady muszą przejść kolejne etapy. W zależności od lokalnego systemu gospodarowania odpadami, trafiają do instalacji, w których są sortowane i przygotowywane do dalszego zagospodarowania.
Tam kartony po napojach mogą zostać oddzielone od innych rodzajów opakowań, a następnie skierowane do zakładów, które potrafią odzyskać znajdujące się w nich materiały.
I tu zaczyna robić się naprawdę ciekawie.
Bo karton, który z zewnątrz wygląda jak jeden materiał, jest w rzeczywistości przemyślaną konstrukcją kilku warstw.
Przeciętnie około 75% jego masy stanowi tektura, około 21% polimery, a około 4% aluminium. Poszczególne materiały pełnią różne funkcje: włókna nadają opakowaniu sztywność i wytrzymałość, polimery zabezpieczają między innymi przed przeciekaniem, a cienka warstwa aluminium stosowana w części opakowań chroni zawartość przed światłem i tlenem.A największa część tego opakowania – włókna celulozowe – jest bardzo wartościowym surowcem dla papiernictwa.
Karton trafia do wielkiej „pralki” dla papieru
Wyobraźmy sobie teraz, że nasz karton dotarł do zakładu przetwarzającego tego rodzaju opakowania – czyli do papierni.
Tutaj czeka na niego urządzenie nazywane hydropulperem.
Nazwa brzmi technicznie, ale zasadę działania można wyjaśnić dość łatwo.
Kartony trafiają do dużego zbiornika z wodą. Dzięki działaniu wody oraz ruchowi wirowemu, papierowa część opakowania zaczyna się rozwłókniać. Nie chodzi o ręczne odklejanie kolejnych warstw. Proces ten pozwala oddzielić włókna papiernicze od pozostałych warstw opakowania, czyli polimerów i aluminium.
To trochę tak, jakby konstrukcja opakowania, która wcześniej musiała pozostać trwała i szczelna, została rozłożona na materiały, z których ją zbudowano.
Po jednej stronie otrzymujemy masę zawierającą włókna celulozowe.
Po drugiej pozostaje frakcja polimerowo-aluminiowa, często określana jako PolyAl.
I właśnie tutaj ujawnia się największy skarb kartonu
Włókna stosowane do produkcji kartonów do żywności płynnej są pierwotnie długie i wytrzymałe. To ważne, ponieważ jakość włókien ma znaczenie dla właściwości produkowanych później materiałów papierniczych.
Organizacje branżowe wskazują, że długie włókna pochodzące z kartonów są cenione przez papierników i po odzyskaniu mogą służyć do wytwarzania nowych produktów papierowych.
Po oddzieleniu włókna są oczyszczane i przygotowywane do dalszej produkcji.
Ich historia zatacza koło.
Jeszcze niedawno tworzyły opakowanie stojące w naszej lodówce.
Po przejściu procesu recyklingu mogą stać się częścią nowych wyrobów z papieru lub tektury.
W Polsce działają instalacje przeznaczone do przetwarzania zużytych kartonów do żywności płynnej. Przykładem jest linia w Ostrołęce, w której oddziela się włókna od polimerów i aluminium, a odzyskane włókna kieruje do ponownego wykorzystania w materiałach papierniczych.
A co z plastikiem i aluminium?
To naturalne pytanie.
Skoro odzyskujemy włókna, co dzieje się z pozostałą częścią opakowania?
Pozostała mieszanina tworzyw sztucznych i aluminium w zależności od dostępnej infrastruktury i technologii również może być kierowana do dalszego przetwarzania.
Istnieją rozwiązania pozwalające wykorzystywać PolyAl między innymi do produkcji nowych wyrobów z tworzyw, takich jak palety, skrzynki, ławki.
To ważne, bo współczesny recykling kartonów coraz mniej skupia się wyłącznie na odzyskaniu papieru, a coraz bardziej na wykorzystaniu także pozostałych materiałów.
Cały ten proces zaczyna się w jednym miejscu
Nie w papierni.
Nie w sortowni.
Nie przy specjalistycznej linii technologicznej.
Zaczyna się w naszym domu.
Bo żeby można było odzyskać włókna, karton najpierw musi trafić do systemu selektywnej zbiórki.
I dlatego moment, w którym opróżniony karton po mleku lub soku trzymamy przez kilka sekund w dłoni, ma większe znaczenie, niż mogłoby się wydawać.
Żółty czy zmieszane?
To właśnie tutaj wybieramy dalszy ciąg jego historii.
Karton, który jeszcze nie powiedział ostatniego słowa
Opróżnij go. Zgnieć. Wrzuć do żółtego pojemnika.
Bo być może właśnie wtedy zaczyna się jego najciekawszy rozdział.
Dobrowolne Porozumienie Rekarton działa na rzecz rozwoju zbiórki i recyklingu kartonów do żywności płynnej oraz edukacji dotyczącej prawidłowego postępowania z tymi opakowaniami.
Bo obieg surowców nie zaczyna się od technologii.
Zaczyna się od właściwej decyzji.